Pootje gelicht voor de finish!

‘Met dit kabinetsbesluit is een groot kruis door de herinrichting van het gebied gezet. Dat grenst niet alleen aan het onfatsoenlijke, het is ook nog eens erg dom. De gronden zijn verworven en de meeste kosten zijn gemaakt. Waarom nu niet die slotinvestering om natuur, recreatie en daarmee de economie van het eiland dat laatste zetje in de rug te geven.’

Peter de Koeijer, voorzitter van landinrichtingscommissie Schouwen-Oost heeft geen goed woord over voor de rigoureuze wijze waarop staatssecretaris Bleker op natuurbeleid bezuinigt en daarmee de herinrichting van Schouwen-Oost hard treft. “Er is op Schouwen-Duiveland al veel tot stand gekomen, maar door de kortingen op de provinciale budgetten komt het niet tot een afronding. De herinrichting van het gebied staat plots in de parkeerstand en het is nog maar de vraag of het die ooit zal verlaten.”

Akkerranden

Wat natuurbeleid betreft, gaat de klok uren achteruit, vreest de Koeijer. “Behalve de consequenties voor het ontwerp van Schouwen-Oost, steekt het mij ook dat er geen middelen meer zijn om zowel de huidige als de ‘nieuwe’ natuur te beheren. Dit najaar lopen bijvoorbeeld voor de tweede keer de zesjarige contracten met boeren af die akkerranden beheren. We hebben hier twaalf jaar akkerranden gehad, maar het ziet er niet naar uit dat die contracten nog verlengd gaan worden. Het betekent dat straks alles weer omgeploegd zal worden.”

Raamplan ‘inrichtingsvisie’ Schouwen-Oost. In groen het gebied waar nieuwe natuur wordt ontwikkeld, in totaal 1.200 hectare. Van deze 1.200 hectare is 350 hectare (ongeveer 30%) nog niet heringericht. Bezuinigingen van het rijk op het natuurbudget zijn de oorzaak waarom het project zwaar onder druk is komen te staan.

Ongemakkelijk

Wat Peter de Koeijer persoonlijk raakt en waar hij oprecht last van heeft, dat zijn de afspraken die niet nagekomen kunnen worden. “Met landbouwbedrijven hebben we om de tafel gezeten en afspraken gemaakt over het ruilen en opknappen van de grond. Wij zouden de landbouwkundige situatie van de nieuwe kavel verbeteren door er een sloot aan te leggen of het perceel op te hogen. Die toezeggingen hebben we zonder contract gedaan en mensen gingen daarmee akkoord in de verwachting dat het allemaal netjes afgerond zou worden. Maar al die afspraken hangen nu in de lucht en je mag best weten dat ik me daar persoonlijk erg ongemakkelijk bij voel.”

Combineren van functies

Schouwen-Oost wordt vaak als een voorbeeldproject gezien hoe je met alle betrokken partijen kunt samenwerken om een gebied succesvol in te richten. Succesvol betekent hier het optimaal combineren van gebiedsfuncties, met inachtneming van de belangen van de gebruikers. Voor al die hectares aan de kant van de Oosterschelde moet dat een heuse opgave zijn geweest want de functies en belangen binnen het gebied zijn velerlei. Naast een domein als landbouw moet binnen het gebied ook rekening worden gehouden met de ecologie, de recreatie en het toerisme. Daarnaast ligt er ook een opgave op het gebied van waterbeheer.

Hoe werk je bij zo’n inrichtingsproces dan samen en hoe ontstaat synergie? Het draait allemaal om communicatie en goed ‘polderen’ zo blijkt. De landinrichtingscommissie Schouwen-Oost blijkt dat van het begin af aan te hebben gedaan en in elke fase. De Koeijer: “Met een complex aan doelstellingen –natuurontwikkeling, goede verkeersveiligheid, betere waterbeheersing, recreatieve beleving en het treffen van goede maatregelen voor de landbouw– moet je met alle partijen om de tafel en voortdurend energie besteden aan een goed draagvlak. Dat hebben we gedaan. Voortdurend hebben we alle partijen en de lokale bevolking in elk stadium van het project betrokken en hen zo goed mogelijk geïnformeerd.”

Trekvogel de Roodhalsgans (staat op de Rode Lijst als ‘kwetsbaar’).

Kwelwater

Plan Tureluur is één van de eerste gebiedsprojecten waar primair natuurorganisaties –en niet landbouworganisaties– het voortouw hebben genomen het land in te richten en waarbij de lokale bevolking van meet af om haar inbreng is gevraagd. Bij de herinrichting van Schouwen-Oost heeft ontwikkeling van nieuwe natuur altijd een belangrijke rol gespeeld. Voor het initiatief bestond een gegronde reden. Door de Deltawerken nam het getijdengebied met zijn kenmerkende vegetatie, landschap en soortenrijkdom in omvang af en waren er voor trekvogels veel minder gronden om er te kunnen foerageren. Met Plan Tureluur is deze oppervlakte aan schorren aan het terugkeren. Binnendijkse afgravingen hebben het kwelwater omhoog laten komen waardoor nu overal brakke en zoute moerassen zijn ontstaan. Op grote schaal is hier nu een aaneengesloten gebied met brakke natuur verschenen. Het is een toplocatie voor veel trekvogels want het gebied ligt midden op hun trekroute van Scandinavië naar Afrika.

Beter perspectief

Om dit natuurgebied mogelijk te maken, moesten gronden geschikt worden gemaakt en uitgeruild. Met een grote ruilverkavelingoperatie heeft de commissie dit in de afgelopen jaren kunnen bereiken. De Koeijer: “Veel boeren hebben aan de herinrichting van het gebied meegewerkt omdat er voor hen een beter perspectief gloorde en de streek er beter van zou worden. De grond aan de zuidkust van Schouwen is minder geschikt voor landbouw. Een deel van deze boeren is uitgekocht voor natuurontwikkeling en heeft nu een kavel op betere en minder zilte grond. Andere bedrijven konden grotere kavels krijgen met meer land bij huis.”

Fiets- en wandelpaden

De ruilverkaveling is achter de rug en veel deelprojecten zijn klaar. Het is eigenlijk vooral rondom Zierikzee, en dan met name ten noordoosten van de kern, waar relatief nog het meest moet gebeuren. Eigenlijk ligt bij Zierikzee min of meer het sluitstuk van Plan Tureluur. Aan het landschap is het te zien. Bij de Delingsdijk kent het landschap meer water dan land. Maar naarmate je dichter bij Zierikzee komt, wordt die verhouding een andere. Zierikzee ligt wat hoger en daar is meer land dan water. De Koeijer: “Qua natuurbeleving is die geleidelijke overgang van landschapstypen een heel bijzondere. Het was dan ook precies het gebied waar de commissie het zwaartepunt van de wandel- en fietsroutes had gedacht. Dichtbij Zierikzee zodat de inwoners daar optimaal van de nieuwe natuur zouden kunnen genieten. Die fiets- en wandelpaden worden nu niet gerealiseerd.”

Uitzicht vanaf vogeluitkijkpunt Prunjehil bij de Schelphoek in de richting van Zierikzee.

Sprong vooruit

Voor Ted Sluijter is dat laatste feit onverteerbaar. “Het gaat uitgerekend om het gebied dat tegen Zierikzee aan ligt, een gebied dat nota bene door agrariërs zelf is aangewezen om verder te ontwikkelen. Zelf zie ik het als mijn missie –en ik weet dat dat ook geldt voor bijvoorbeeld mijn collega Arjan Boon van Natuurmonumenten– om mensen met natuur te verbinden. Op deze plek hadden we daar een grote sprong vooruit kunnen doen. Maar uitgerekend daar waar recreatief medegebruik door fiets- en wandelpaden gestimuleerd had kunnen worden, gaat het plan niet door. Wat deze bezuinigingen betreft, heb ik misschien nog wel de meeste moeite met de wijze waarop het allemaal gaat. Het concept van het hele inrichtingsplan wordt niet omarmd. Er is geen begrip, er wordt niet meegedacht. Het gaat alleen om bot bezuinigen. Rücksichtslos wordt het mes erin gezet: tot hier en niet verder. Dat is ronduit onbeschaafd, ik kan daar helemaal niets mee.”

Grutto

Waar wandelaars en vooral fietsers gelukkig al ruim van kunnen genieten, dat is het fietspad dat van Zierikzee naar Serooskerke loopt. Grote kans om daar ergens op dat pad van zes en een halve kilometer, op binnen en buitenberm van de dijk of vanaf de kruin, de zilverplevier, goudplevier, rosse grutto, kluut en lepelaar tegen te komen. Ted Sluijter, commissielid namens de particuliere natuurbescherming: “Het is prachtig dat die vogelboulevard er is. Eigenlijk is het een superspot waar je zowel een landschappelijke beleving als een natuurbeleving hebt. Het is een gigantisch open en aaneengesloten gebied waar je kilometers lang kunt fietsen. En het mooie daarvan is dat je het grotendeels vanaf de rand, dus vanaf de dijken, beleven kunt met een minimum aan verstoring.”

El dorado

Nico de Haan, vogelkenner en vogelbeschermer en bekend van populaire programma’s als ‘Ja, Natuurlijk’ en ‘Vroege Vogels’ vindt het Plan Tureluur een gebied van internationale allure dat in één adem genoemd kan worden met de Waddenzee, de Oostvaardersplassen en het Lauwersmeer. Volgens hem zou Zierikzee voor alle vogelliefhebbers wel eens het centrum van het internationaal vogeltoerisme kunnen worden. Ted Sluijter onderschrijft dat. “Ik denk dat de aantrekkingskracht van een regio sterk afhankelijk is van gebiedseigen elementen want daarmee kun je je onderscheiden. Zelf denk ik dat de uitvoering van het Plan Tureluur een enorme bijdrage heeft geleverd aan de identiteit van het eiland. Van kennissen en relaties die eigen pensions hebben, hoor ik dat die heel de winter volgeboekt zitten met vogelliefhebbers en recreanten die juist hiervoor naar Schouwen-Duiveland komen. Ik denk dat mensen zich soms gewoon niet realiseren dat dit eiland door velen gezien wordt als een waar el dorado.”

Het Plan Tureluur is een van de gebieden die deel uitmaken van de Ecologische Hoofdstructuur. Nu het kabinet zo draconisch bezuinigt op het natuurbudget is het de vraag hoe dit beleid zich verhoudt tot de verplichtingen die Nederland op dit vlak is aangegaan in Europees verband en in het kader van internationale verdragen. Voor de vereniging Das & Boom zijn de maatregelen van het kabinet in ieder geval reden om haar activiteiten weer op te pakken. Een juridische quickscan heeft inmiddels uitgewezen dat er tal van strijdigheden zijn wanneer deze bezuinigingen doorgevoerd worden.

Met een citaat op de website zet Das & Boom haar initiatief kracht bij: ‘Wij moeten als een van de welvarende landen het goede voorbeeld geven dat juist een dichtbevolkt land als het onze toch in staat is een zekere basiskwaliteit natuurkwaliteit overeind te houden en daarmee te voldoen aan internationaal gemaakte afspraken.’

Tureluur

Foto’s: Tijdschrift Schouwen-Duiveland

 

Permanente koppeling naar dit artikel: http://www.koersopzeeland.nl/pootje-gelicht-voor-de-finish/

Geef een reactie

Your email address will not be published.