Mits tijdig begeleid, biedt krimp ook kansen

Met krimp komen er nieuwe kansen om kwaliteit te scheppen en het anders en zelfs beter te doen. Zo’n overgang kost echter wel tijd.

Groei, groei en nog eens groei. Het was ooit het mantra, maar door crisis en demografische ontwikkelingen is het verstomd. Van groei zal voor een aantal regio’s de komende jaren geen sprake meer zijn. Dat is wennen en brengt onrust. Scholen moeten dicht, huizen worden niet meer verkocht en mensen en bedrijven trekken weg. Hoe moet je als regio hierop reageren? Als in een reflex grijpen bestuurders naar beleid en campagnes om nieuwe mensen naar de eigen regio te halen.

Koude marketing

Die inspanningen zouden gemeenten eigenlijk achterwege moeten laten, die leveren namelijk niet zo heel veel op, weet Gert Jan Hospers, hoogleraar regio en city marketing aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Enkele maanden geleden was hij te gast in Middelharnis en hield er een presentatie over krimp. Op Goeree-Overflakkee komt de bevolkingsgroei de komende vijftien jaar tot stilstand en neemt het aandeel van de beroepsbevolking zo’n tien procent af. Het zijn prognoses die min of meer ook gelden voor Schouwen-Duiveland. Wat is in zo’n situatie raadzaam, is dan de vraag. Is het reden om met promotiecampagnes te beginnen?

In koude marketing ziet Hospers geen brood. Mensen verhuizen niet zo maar en campagnes hebben nauwelijks effect. Verhuist de Nederlander dan gebeurt dat in 67 procent van de gevallen binnen dezelfde gemeente. Slechts 33 procent verhuist naar een andere gemeente. En van deze groep verhuist slechts 14 procent naar een woning die verder weg ligt dan 100 kilometer.

‘Sense of place’

Willen gemeenten en woningbouwverenigingen toch wat aan marketing doen, dan raadt hij aan doelgroepen te benaderen die toch al in de markt zijn: oud-inwoners en mensen die met de regio al een ‘sense of place’ hebben. Hospers voegt hier nog aan toe dat de overstap om te verhuizen vaak is ingegeven door een nieuwe levensfase. Vooral singles en jongeren verhuizen makkelijk, zegt hij. Wie naar de samenstelling van nieuwe wijken als Poortambacht en Noorderpolder kijkt, ziet het gelijk van Hospers. Onder de nieuwkomers zitten veel mensen die al een gevoel bij Schouwen-Duiveland hebben: ze komen uit de buurt, kennen het van hun jeugd of van hun vakantie.

Levensloopbestendig

Ruim voordat krimp een actueel thema werd, verzette Schouwen-Duiveland al de bakens. Gestart met Dreischor, Ellemeet en Oosterland en nu verder voor heel het eiland spannen partijen als Zeeuwland, ondernemers, verenigingen, gemeente, provincie en zorg- en welzijnsorganisaties zich in om de kernen leefbaar en vitaal te houden. De revitalisering van het dorpshuis is bij die plannen steeds een belangrijk onderdeel. Ook met nieuwe woningen worden mensen verleid om te blijven of naar Schouwen-Duiveland te komen. Voor tweeverdieners, gezinnen, alleenstaanden en ouderen verrijzen er steeds meer woningen die aansluiten op hun wensen, hun budget en op de levensfase waarin ze verkeren. De nieuwbouwprojecten Waterwijk, Noorderpolder, Westerenban en de Stove in Oosterland zijn er voorbeelden van. Onderdeel van dat laatste project zijn levensloopbestendige woningen die afgestemd zijn op de woonwensen en behoeften van ouderen.

Dynamisch vermogen

Wie ontwikkelingen tijdig onderkent, wordt niet verrast en kan het moment aangrijpen om zaken anders en beter te doen. Krimp vraagt dan alleen de juiste begeleiding. Over krimp, vergrijzing en ontgroening moeten we dan ook niet al te zorgelijk doen, vindt Wim Brouwer, lector Ondernemen en Innoveren aan de Hogeschool Zeeland. “We leven in een continu veranderende wereld. En wat we goed zouden moeten kunnen, dat is anticiperen op al die veranderingen. Vergelijk het maar met ondernemingen in veranderende markten. Je ziet dan dat ondernemingen die dynamisch vermogen bezitten –ondernemingen die kunnen ‘leren’, die ‘veranderen’ en die nieuwe samenwerkingsvormen zoeken– altijd winstgevend zijn ook bij economische tegenwind.”

Transitiefase

Met krimp wordt Zeeland aangesproken op zijn dynamisch vermogen. Wil het uitdagingen het hoofd bieden, dan moet het vernieuwen en veranderen. Maar krimp is niet de enige opgave waar de provincie voor staat. Zeeland verkeert in een transitiefase waarbij het speelveld verandert en er nieuwe verbindingen moeten worden gelegd. Zeeland is namelijk ook bezig een duurzame en robuuste delta te worden die mee bewegen kan met de gevolgen van de klimaatveranderingen. Om zo’n groen-blauwe oase te zijn die vitaal en veerkrachtig is, moet de gunstige ligging van Zeeland worden uitgenut, het Zeeuwse landschap haar waarde behouden en moet sectoren als visserij, landbouw, recreatie en toerisme nieuw leven worden ingeblazen.

Overslaghaven

Binnen die context zijn nu verkenningen gaande die dat nieuwe Zeeland gestalte moeten geven. Zichtbaar zijn vele experimenten en activiteiten op grensvlakken als die van landbouw en visserij (aquacultuur, zeewierteelt), landbouw en chemie (biobased economy) maar ook op het vlak van landinrichting waarbij natuur gecombineerd wordt met recreatie en toerisme (Zuidkust van Schouwen, Project Waterdunen). Veel dynamiek is gaande rondom de ontwikkeling van de overslaghavens van Terneuzen en Vlissingen, die nu al te boek staan als de derde overslaghaven voor zeeschepen in Nederland. De verwachting is dat de bedrijvigheid daar flink toe zal nemen wanneer de verbinding tussen Seine en Schelde gereed zal zijn. Het ligt in de rede dat zeevaart, binnenvaart en pleziervaart daarvan gaan profiteren.

Parallel aan de ambities van Zeeland Seaport ontwikkelen zich ook die van Foodport Zeeland, een netwerk van partijen in en om de Zeeuwse foodsector. Dat samenwerkingsverband concentreert zich nu vooral op de productie en doorvoer van Zeeuwse producten, maar wil dat verbreden tot de wereldwijde doorvoer en bewerking van agro- en aquaproducten. Met Greenport Venlo worden nu bijvoorbeeld gesprekken gevoerd hoe de verbindingen met het Duitse achterland kunnen worden verbeterd.

Geliefde locaties

Ontwikkelingen als die rondom Zeeland Seaport en Foodport Zeeland zorgen voor perspectief voor landbouw, handel, logistiek en maritiem onderhoud. Daar profiteert niet alleen de betrokken regio van maar indirect ook de Zeeuwse regio’s die wat excentrisch liggen. Het is echter niet alleen de landbouw die de komende jaren de wind in de zeilen kan krijgen, het geldt ook voor sectoren als recreatie en toerisme. De nationale vergrijzing immers zorgt voor een groeiende senioreneconomie. Van een traditioneel vakantieseizoen is steeds minder sprake. Ouderen zijn er steeds vaker voor een korte en lange vakantie of gaan blijvend in de provincie wonen. Naast winkels zijn het hotels, bed and breakfasts, pensions en campings die daar garen bij spinnen en zo de nadelige gevolgen van krimp te niet kunnen doen. Deze ontwikkeling wordt versterkt nu Zeeland zich steeds meer profileert als duurzaam natuur- en recreatiegebied waar het goed fietsen, wandelen en recreëren is. Vogelboulevard en Schelphoek zijn op Schouwen-Duiveland al geliefde locaties. En verloopt alles volgens plan dan ontstaat op termijn ook langs de Oosterschelde een groot aaneengesloten nat natuurgebied met een hotel, een camping en fiets- en wandelpaden.

Foto: Hofstede Riethnisse, Renesse

‘Turn key’

Sectoren als recreatie en toerisme kunnen van deze ‘silver economy’ gaan profiteren. Voor het moment is het nog een maagdelijk terrein waarop alleen enkele innovators actief zijn. Nieuw is bijvoorbeeld het initiatief van camping De Oase in Renesse waar de eigenaar op het eigen terrein volledig ingerichte vakantiewoningen laat bouwen. Het zijn woningen waar de koper in principe niets meer aan hoeft te doen en die ‘turn key’ worden opgeleverd. De koper kan er het hele jaar in wonen en er desgewenst de (klein)kinderen laten logeren. Bij afwezigheid is het zelfs ook mogelijk de tuin bij te laten houden. Al met al is het een concept dat ook zeker bij ouderen zal aanslaan.

Recreatie en zorg

Zeeland wordt vaak al in één adem genoemd met wellness. Naast wellness liggen er ook kansen op het vlak van recreatie in combinatie met zorg en dienstverlening aan ouderen. Bijzonder is een arrangement dat vakantieparkenbedrijf Roompot al enige tijd geleden heeft ontwikkeld en dat volledig is afgestemd op hulpbehoevende ouderen op hun vakantieverblijf. Op een aantal parken kunnen mensen tijdens hun verblijf een nierdialyse ondergaan, dagelijks aangepast douchen in hun stacaravan en medische check ups krijgen. Door contracten met instellingen kunnen mensen tijdens hun verblijf zelfs hun ogen laten laseren, een implantaat laten plaatsen of cosmetisch-chirurgische ingrepen laten uitvoeren.

Foto’s: tijdschrift Schouwen-Duiveland

 

Permanente koppeling naar dit artikel: http://www.koersopzeeland.nl/mits-tijdig-begeleid-biedt-krimp-ook-kansen/

Geef een reactie

Your email address will not be published.