Het is een roofdier en dat is toch even wennen!

Even populair als de gewone zeehond is in Zeeland de grijze zeehond. Maar met deze nieuwkomer is het wel oppassen: zijn blazoen is niet van alle smetten vrij!

 

De grijze zeehond heeft een kenmerkende lange snuit. Fotograaf Oscar Bos IMARES

Net als de gewone zeehond hoort ook de grijze zeehond bij Nederland. De afgelopen eeuwen hebben we hem echter gemist. Want daar waar de gewone zeehond nog altijd nipt heeft kunnen overleven, is de grijze zeehond hier sinds de Middeleeuwen volledig van het toneel verdwenen. Het zeezoogdier was compleet uitgeroeid en het duurde tot de jaren tachtig van de vorige eeuw dat hij weer werd waargenomen. Het is nog maar tien jaar geleden dat hij ook weer in de Zeeuwse en Zuidhollandse delta voorkomt.

 Leefgebied

De populatie van zowel de gewone als de grijze zeehond is zich aan het herstellen in de Zeeuwse delta. Beide zeezoogdieren zijn beschermd en dat betekent dat de overheid inspanningen moet doen om het leefgebied te verbeteren en in stand te houden. Dat blijkt redelijk goed uit te pakken. Zo konden hier in 2013 bijna zeshonderd gewone zeehonden worden geteld en in 2014 zo’n achthonderd grijze zeehonden. Van een populatie die zelfstandig kan voortbestaan is in de Voordelta en Oosterschelde echter nog geen sprake. De voortplanting laat te wensen over en daarom moeten dieren van elders worden geïmporteerd. Voor de gewone zeehond is dat de Waddenzee en voor de grijze zeehond zijn dat de Britse eilanden.

 

De gewone en de grijze zeehond: het vraagt wat oefening, maar dan houd je ze wel uit elkaar. Fysiek maar ook in gedrag zijn er namelijk duidelijk verschillen. De gewone zeehond met kleine ronde kop en vlekken op het lijf is veel kleiner dan zijn grote grijze neef. Deze laatste heeft een kenmerkende rechte snuit die gelijkenis toont met een ‘hondenkop’. Ook lengte en gewicht verschillen overduidelijk. Bereikt een volwassen gewone zeehond een lengt van zo’n twee meter en een maximaal gewicht van honderd kilogram, de grijze zeehond gaat daar met een lengte van drie meter en een gewicht van driehonderd kilogram gemakkelijk overheen!

Rustende grijze zeehonden. Fotograaf Oscar Bos IMARES

 ‘Knuffelbaar’

Zelfs in gedrag en aaibaarheid zijn ze anders. Is de gewone zeehond een echte bangebroek, de grijze zeehond is dat veel minder. Bij contact met mensen wint de nieuwsgierigheid het van de vrees. Dat heeft leuke kanten, maar ook een keerzijde. Een goed voorbeeld daarvan is ‘Happy’ die begin 2014 in de Oosterschelde rond zwom. Een ‘knuffelbare’ grijze zeehond die duikers opzocht en het leuk vond om met ze te spelen. Maar bij spelen alleen bleef het niet. Het beest verkende regelmatig of de duikers een prooi konden zijn en hapte in kledingstukken en duikuitrusting. In sommige gevallen ging dat tot bloedens aan toe!

 Ontmoetingen met duikers

Veel duikers zijn enthousiast over hun bijzondere ontmoetingen met grijze zeehonden. Maar steeds vaker zijn ze ook op hun hoede. Grijze zeehonden bijten graag en vooral in de vinnen van duikers. Toen Martijn Spierenburg bij het Britse eiland Lundy ging duiken, kreeg hij het advies om stil in het water te blijven liggen. De grijze zeehond komt dan vanzelf. Hij kreeg de zeehonden om zich heen en ze beten zachtjes in zijn armen en benen. Bijten ze, trek dan niet terug, anders bijten ze door, zo was ook gezegd. En verlies je ze uit het oog, denk dan niet dat ze verdwenen zijn, was een ander advies: ‘If you don’t see a seal, look behind you!’

De gewone zeehond mag dan wel een knuffeldier zijn, de grijze zeehond is dat allerminst. Luierend op de zandbank oogt de kegelrob als een gezellige lobbes die geen vrees heeft voor mensen en geen kwaad in zijn schild voert. Maar in en onder water is het toch oppassen. “Vergis je niet, het is het grootste roofdier dat we in Nederland hebben,” zegt marien bioloog Mardik Leopold die verbonden is aan onderzoeksinstituut Imares. “Hij heeft de  kop van een paard en het gebit van een ijsbeer. Het is beslist geen romantisch knuffeldier, maar een groot en gevaarlijk roofdier.”

De gewone zeehond, hier op de Steenplaat bij Texel. Fotograaf Oscar Bos IMARES

 Forse rover

Zoals de leeuw de koning van de Afrikaanse savanne is, zo is de grijze zeehond de koning van de Noordzee geworden. “Het is een forse rover waar je in alle omstandigheden rekening mee moet houden,” zegt ook  Jan Haelters, wetenschappelijk medewerker van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen. “Bij afwezigheid van orka’s heeft hij hier geen natuurlijke vijanden en is daardoor de toppredator in de Noordzee geworden.”

 

De grijze zeehond eet voornamelijk vis zoals zandaal, zalm, kabeljauw, schelvis, zandspiering, wijting en platvissen. Daarnaast eten ze ook schaal- en weekdieren, inktvis en een enkele keer zelfs vogels. Maar ook de gewone zeehond staat op zijn menu! Sinds enkele jaren weten we echter ook dat hij op bruinvissen jaagt. Die vaststelling konden onderzoekers doen na honderden strandingen van bruinvissen te onderzoeken. Een aantal aangespoelde dieren die sinds 2006 aan de kust werden gevonden, had verwondingen bij de kop of bijtwonden bij de staart. Maar ook waren er bruinvissen met ernstige en diepe vleeswonden waarbij de huid was  weggescheurd en alle organen waren verdwenen. Van deze dieren werd onder meer de maaginhoud onderzocht en zelfs werd dna-onderzoek uitgevoerd. Uiteindelijk kwamen zowel Haelters als Leopold onafhankelijk van elkaar tot een en dezelfde conclusie: de honderden dode bruinvissen langs de kust zijn het slachtoffer geweest van aanvallen van de grijze zeehond!

 Bruinvissen komen hier veel voor

Net als de gewone zeehond en de grijze zeehond zijn bruinvissen beschermde zeezoogdieren. Met deze bruinvissen gaat het goed. In de Noordzee zwemmen er ongeveer een kwart miljoen en daarvan zwemmen er de laatste jaren ruim tachtigduizend voor onze stranden. In de Noordzee blijken zich de laatste jaren wat veranderingen voor te doen. Bruinvissen hebben zich verplaatst en dat lijkt het gevolg te zijn van overbevissing bij de Shetlandeilanden. Op zoek naar zandspiering en haring zoeken bruinvissen het verderop en migreren naar de zuidelijke Noordzee waar de visstand het laatste tiental jaren sterk is verbeterd.

Voedzame prooi

Bekend was al wel dat de grijze zeehond op de gewone zeehond jaagt, zegt Leopold. “Maar dat hij ook actief op de bruinvis jaagt, dat was voor alle onderzoekers compleet nieuw. Het is gedrag dat we nooit eerder hebben gezien.”  Verklaarbaar vindt hij het overigens wel. “Zowel met bruinvissen als met de grijze zeehond gaat het goed. In dit deel van de Noordzee komen elkaar vaak tegen. Op enig moment zal de grijze zeehond dan ook hebben ontdekt dat die bruinvis een voedzame prooi is. Deels zal dit ontstaan zijn door visnetten die op de bodem staan. Uit die netten stelen ze sowieso hun vissen. Het is aannemelijk dat ze ook bruinvissen hebben uitgeprobeerd die in die netten verstrikt zijn geraakt.”

Bruinvissen Fotograaf Wouter Jan Strietman

 Risico’s

Zeehonden zijn echte opportunisten, zegt ook Haelters. “Die eten wat er te eten valt. En blijkbaar veranderen ze gemakkelijk van prooi. Een vette bruinvis is voor hen een buitenkansje. Net zoals ijsberen eten ze mogelijk vooral het vet: met de minste inspanning krijgen ze daar de meeste energie voor terug.”

Onwillekeurig brengt dit de gedachten op die speelse grijze zeehond van begin dit jaar. Hij vertoonde speels gedrag, maar beet ook. Kan dat niet de verkenning zijn van een nieuwe prooi, zoals ook de bruinvis is ‘verkend’? De gewone zeehond wordt al bejaagd en de bruinvis is hierop gevolgd. Wat volgt hierna in dit rijtje? De grijze zeehond is een intelligent dier dat zijn gedrag gemakkelijk blijkt aan te passen. Lopen zwemmers en surfers risico’s?

Mardik Leopold verbloemt het niet en komt met een duidelijke waarschuwing. “Ik zie geen reden waarom ook de mens niet op enig moment slachtoffer zou kunnen worden van de grijze zeehond. Wanneer wij in zee gaan zwemmen, dan is er niets wat een grijze zeehond kan verhinderen om zijn tanden in een been of arm te zetten. Let wel: in het water zijn wij geen partij voor hem. We kunnen niet ontsnappen en hij maakt uit of er iets gaat gebeuren. Zelf denk ik dat we in de zomer, wanneer velen in zee zijn, niet zo veel risico lopen. Maar ik geloof niet dat ik zelf in de winter de zee in zou gaan op een surfplank!”

 Foto’s: Oscar Bos (Imares)

Wouter Jan Strietman

Permanente koppeling naar dit artikel: http://www.koersopzeeland.nl/het-is-een-roofdier-en-dat-is-toch-even-wennen/

Geef een reactie

Your email address will not be published.